Sześcio- i siedmioletnie dziewczynki lepiej czytają, piszą i logiczniej myślą niż ich koledzy – wynika z pilotażowego programu Instytutu Badań Edukacyjnych, mającego ocenić umiejętności i wiedzę dzieci w wieku wczesnoszkolnym. To jednak nie kwestia ich lepszych predyspozycji intelektualnych, lecz modelu kształcenia i stereotypowego wychowania.

Mag­dalena Kopeć: Czym jest Edukacja Zróżni­cow­ana i Spersonalizowana?

Katarzyna Kry­wult: Czymś niepo­ję­tym dla nauczy­ciela w masowej szkole. Znam EZiS z teorii, która przy­wodzi na myśl sielankę: jest to nowa­torskie (cho­ciaż nienowe) pode­jś­cie do edukacji, jako do „ksz­tałce­nia osoby”. EZiS to ucze­nie świado­mości siebie, to pode­jś­cie do nauki jako do Pracy Dobrze Wyko­nanej czyli takiej, która bez względu na to czy chodzi o pościeranie tabl­icy, czy sprawdz­ian z ułamków — zawsze przynosi radość i satys­fakcję. To także postaw­ie­nie rodziny na piedestale. Rodziny — a nie samego ucz­nia. Często zapom­ina się o tym, że to rodzic jest pier­wszym auto­ry­tetem dziecka, wzorem do naślad­owa­nia, niestety nikt rodz­ica nie nauczy bycia Dobrą Mamą czy Dobrym Tatą. Od tego jest tutor czyli osoba wspier­a­jąca, taki jakby przy­ja­ciel rodziny, pomost między rodzi­cami, dzieck­iem, a szkołą. „Zróżni­cow­anie” w nazwie tej formy ksz­tałce­nia nie oznacza seg­re­gowa­nia, tylko kładze­nie nacisku na płeć społeczną i wynika­jące z niej potrzeby, umiejęt­ności, zdol­ności — ukry­wane cza­sami z powodu myśle­nia stereo­ty­powego. Bo wbrew obiegowej opinii chłopcy w szóstej klasie potrafią pięknie śpiewać, a dziew­czynki dobrze majsterkują. Tylko trzeba im na to pozwolić.

M.K.: Powiedzi­ała Pani, że jest to pode­jś­cie nowa­torskie, lecz nienowe. Czy w przeszłości ten model edukacji był real­i­zowany z dobrym skutkiem?

K.K.: Model był i jest real­i­zowany głównie w Wielkiej Bry­tanii, Hisz­panii czy Argen­tynie — myślę, że z dobrym skutkiem, skoro tam wciąż funkcjonuje. Szcz­erze powiedzi­awszy nie wiem ile jest szkół, które prezen­tują taki model ksz­tałce­nia u nas, w Polsce — nie ma badań na ten temat, brak fachowej lit­er­atury, a przy­na­jm­niej ciężko na nią natrafić. Sądzę, że taki obraz rzeczy­wis­tości (czy raczej — brak jas­nego obrazu) spowodowany jest tym, że Edukacja Sper­son­al­i­zowana ma inne pri­o­ry­tety niż obecna poli­tyka eduka­cyjna. Nie stawia ona na paradyg­mat „wynikowy”, rankingi, mierze­nie wyników osią­ganych przez uczniów, prezen­towanych w postaci kolorowych słup­ków. Uczeń przez pryz­mat tutoringu jest człowiekiem, a nie maszynką do zdoby­wa­nia punk­tów z testu kompetencji.

M.K.: Najproś­ciej mówiąc edukacja zróżni­cow­ana ze względu na płeć to jasny podział: szkoły tylko dla dziew­cząt lub szkoły tylko dla chłopców. Powiedzi­ała Pani jed­nak, że model ten kładzie nacisk głównie na płeć społeczną. Czy należy inaczej uczyć chłopców, a inaczej dziewczęta?

K.K.: Po pier­wsze: należy unikać myśle­nia stereo­ty­powego, a taki podział fizy­cznie to ułatwia. Ucząc w szkole masowej mam okazję pra­cować w różnych gru­pach i widzę, że dziew­czynki i chłopcy będąc razem, zachowują się inaczej niż, gdy są osobno — to co mówię oczy­wiś­cie nie jest odkry­w­cze. Umożli­wia­jąc im jed­nak pracę w swoim towarzys­t­wie, z podzi­ałem na płeć, pozwalam im wyjść z szu­fladki, do której są przyp­isani jako Jaś czy Zuzia — i dzięki temu może się okazać, że Zuzia genial­nie radzi sobie jako bramkarz, a Jaś pięknie maluje kwiaty, o czym nie dowiedzi­ałabym się nigdy, gdy­bym nie zabrała samych dziew­czyn na boisko czy samych chłopców do sali plas­ty­cznej. Dzieci są świad­kami stereo­typ­iza­cji od najmłod­szych lat i ją przyj­mują. Nie mają świado­mości tego, że nie muszą się z nią zgadzać. Ważną rolę odgrywa tu także sper­son­al­i­zowanie — odpowiada­jąc na pytanie „Czy należy inaczej uczyć chłopców i dziew­częta?” trzeba się zas­tanowić co to znaczy „uczyć”. Jeśli mowa o takim typowym przekazy­wa­niu wiedzy, to odpowiedź brzmi: tak, uczmy inaczej Jasia i Zuzię. Więcej — inaczej należy uczyć Krzysia i Grze­sia. Każdy uczeń to odrębna osoba, która ma inne potrzeby i zdol­ności. W EZiS trzeba je uwzględniać.

M.K.: Wspom­ni­ała Pani o postaci tutora, łącznika między szkołą a domem. Kim jest taka osoba i jakie są jej zadania?

K.K.: Tutor to doradca eduka­cyjny rodziny. Jego głównym zadaniem jest wspieranie rodz­iców w ksz­tałce­niu ich dziecka. Pomaga on także nauczy­cielom czy wychowawcy (bo sam nie musi być ani nauczy­cielem, ani wychowawcą) w maksy­mal­nym wyko­rzys­ta­niu potenc­jału szkoły, do której jego wychowanek należy. Zgod­nie ze staroang­iel­skim przysłowiem: „Jeśli ktoś chce nauczyć Johna matem­atyki, musi znać matem­atykę i Johna” — tutor jest taką osobą, która musi próbować „poz­nać” dziecko, jego środowisko, rodz­iców, zain­tere­sowa­nia, prob­lemy, itd. by móc w opar­ciu o tę wiedzę, znaleźć najlep­szy, naje­fek­ty­wniejszy sposób, by dobrze ksz­tał­cić i wychowywać. Tutor ma inspirować, wspierać, zachę­cać dziecko do pokony­wa­nia najróżniejszych trud­ności, poma­gać w zdoby­wa­niu wiedzy i umiejęt­ności, których potrze­buje, by móc funkcjonować w zgodzie z własną naturą. Współpracuje on także ze szkołą. Praca tutora powinna więc łączyć w sobie charak­ter dydak­ty­czny i praktyczno-​moralny. A jest to zadanie niezwykle trudne — nie każdy bowiem może być tutorem. Same kom­pe­tencje nie wystar­czą, by wzbudzić zau­fanie rodz­iców i dziecka, by stać się auto­ry­tetem, wzorem do naślad­owa­nia. Tutor musi mieć to “coś”.

M.K.: Jak rozu­miem, wedle mod­elu sper­son­al­i­zowanego w wychowa­niu dziecka biorą udział rodz­ice, tutor, a także szkoła? Czy wszys­tkie te jed­nos­tki muszą być jed­nakowo zaan­gażowane, aby odnieść wychowaw­czy i eduka­cyjny sukces?

K.K: Oczy­wiś­cie, model Edukacji Sper­son­al­i­zowanej i Zróżni­cow­anej przynosi dobre efekty tylko i wyłącznie wtedy, gdy tutor, rodz­ice i szkoła (nauczy­ciele, wychowawcy, dyrekcja) tworzą zgrany zespół, współpracu­jący dla dobra dziecka. Aby móc uznać pracę tutora za pro­fesjon­alną, musi być ona zgodna ze stylem i metodologią prezen­towaną przez daną szkołą, a także w pełni akcep­towana przez rodziców .

M.K.: Jak ma się trady­cyjny model ksz­tałce­nia do EZiS?

K.K.: Jak ma się trady­cyjny model do EZiS? Jak dwa plas­tikowe kubki połąc­zone sznurkiem do najnowszego iPhona — teo­re­ty­cznie przez oba da się poroz­maw­iać. Trady­cyjny model funkcjonu­jący we wszys­t­kich szkołach państ­wowych stawia raczej na nauczanie czyli przekazy­wanie wiedzy, na zre­al­i­zowanie pod­stawy pro­gramowej, na wypeł­ni­anie testów kom­pe­tencji, by ich wyniki były jak najlep­sze — bo na to stawia MEN. Wychowywanie cza­sami jest na drugim czy jeszcze dal­szym planie. Oczy­wiś­cie nie jest tak, że prowadząc lekcję języka pol­skiego ograniczam się do „…Słowacki wielkim poetą był”, jed­nakże nie jestem w stanie wprowadzić cho­ci­ażby tych najbardziej ele­men­tarnych założeń EZiS, gdyż uczę w licznych, mieszanych klasach, nie mam możli­wości być „doradcą” rodz­iców, bo nie tego się ode mnie wymaga. Staram się robić coś “ponad to”, ale gdy­bym tego nie robiła — świat by się nie zawalił, szkoła jak stoi tak by stała, a dzieci — jak chodzą, tak by do niej chodz­iły — niechęt­nie, ale jednak.

M.K.: EZiS pod­kreśla także ogromną rolę rodz­iców jako jed­nego ze wzor­ców do naślad­owa­nia. W jakim stop­niu rodz­ice par­ty­cy­pują w tym mod­elu edukacji?

K.K.: Praca tutora opiera się na współpracy z rodz­iną, głównie z rodzi­cami dziecka. Spotka­nia z nimi są więc niezbęd­nym ele­mentem i muszą się odby­wać często, w ter­mi­nach dogod­nych dla rodz­iców, konieczne jest by były one przy­go­towane przez tutora; indy­wid­u­alne pode­jś­cie jest tu czymś obow­iązkowym. Rodz­ice decy­du­jący się na posłanie dziecka do szkoły ofer­u­jącej tutor­ing rodzinny są świadomi tego, że to do nich należy uksz­tał­towanie i wye­dukowanie ich dziecka. W szkole masowej zaś ter­min wywiadówki zostaje narzu­cony, rodz­ice przy­chodzą albo nie, często nie biorą udzi­ału w zebra­ni­ach ogól­nych, pod­czas których, z myślą o nich, orga­ni­zowane są różnego rodzaju prelekcje. Nie dalej jak wczo­raj byłam świad­kiem spotka­nia rodz­iców z psy­cholo­giem, który dość dosad­nie wyjaśnił na forum składa­ją­cym się z ponad 100 matek i ojców, że najwięk­szy wpływ na rozwój emocjon­alny i intelek­tu­alny dziecka mają właśnie oni, a nie szkoła, co spotkało się z jawnym oburze­niem paru osób, a nawet próbą polemiki ze strony jed­nej z mam i jej wyjś­ciem z sali okras­zonym teatral­nym trza­skaniem drzwiami. Myślę, że jest to dość jaskrawy obraz tego, że rodz­ice potrze­bują dro­gowskazu, skoro nie zdają sobie sprawy z włas­nej roli w życiu ich dziecka. Szkoła wybier­a­jąca model naucza­nia sper­son­al­i­zowanego, w prze­ci­wieńst­wie do szkoły masowej, taki dro­gowskaz w postaci tutora, ma w swo­jej ofercie.

Warto sobie uświadomić, że rodz­ice przekazują do szkoły nie­jako „gotowy, żywy mate­riał”. Pier­wszym auto­ry­tetem dziecka jest zawsze jego rodzic. Etap ksz­tał­towa­nia osobowości, nabiera­nia pewnych nawyków, wyk­sz­tałce­nia cech, ma miejsce zanim dziecko trafi do szkoły. Praca wychowawcy i nauczy­cieli polega więc nie na wpa­ja­niu cech, a na wzmac­ni­a­niu tych dobrych, poprzez dawanie dobrego przykładu i próbach zmin­i­mal­i­zowa­nia tych złych. To rodzic odgrywa tu najważniejszą rolę. Co z tego, że nauczy­ciel wchodzi do sali równo z dzwonkiem i daje przykład punk­tu­al­ności, skoro mamie czy tacie wciąż zdarza się zas­pać do pracy czy spóźnić się na umówione spotkanie? To rodz­ice dają przykład, który dzieci naśladują. Parafrazu­jąc Stend­hala — dziecko jest zwier­ci­adłem domu rodzinnego.

M.K.: Czy myśli Pani, że taki model edukacji ma w przyszłości szansę stać się pełnowartoś­ciowym mod­elem alter­naty­wnym dla mod­elu tradycyjnego?

K.K.: Obaw­iam się, że nie. Obec­nie „wychowywanie w cno­tach” w tym najsz­er­szym poję­ciu to obszar zaniechany w prak­tyce eduka­cyjnej. Na stu­di­ach nie uczono mnie, że ważna jest empa­tia, zdol­ność efek­ty­wnego komu­nikowa­nia się z dzieck­iem, życzli­wość czy umiejęt­ność wzbudza­nia zau­fa­nia. Jako przyszłemu nauczy­cielowi wpo­jono mi pode­jś­cie do dziecka, jak do „tab­u­lae rasae”- nieza­pisanej tabl­icy, której nie należy okazy­wać za dużo emocji, tak by zapisała się wiedzą i nie traciła miejsca na niepotrzebne uczu­cia. W prak­tyce okazało się to niemożliwe.

Pozostaje mieć nadzieję, że kiedyś wróci moda na human­izm i prze­jaw­ianie cnót. Tym­cza­sem oso­biś­cie mam zamiar wplatać w swoje metody naucza­nia przy­na­jm­niej niek­tóre ele­menty pro­ponowane przez Edukację Sper­son­al­i­zowaną i Zróżnicowaną.

M.K.: Dziękuję za roz­mowę i życzę wielu oso­bistych sukcesów oraz satys­fakcji wynika­jącej z pracy z uczniami.

autor: Mag­dalena Kopeć

Artykuł udostępniony za zgodą portalu
http://www.babskiebielsko.pl/kariera-edukacja/kata.html